Od 1 września 2019 r. w całej Polsce obowiązuje jednolity system selektywnej zbiórki odpadów komunalnych oparty na pięciu frakcjach. Zasady określa rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 maja 2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 906). Wcześniejsze zróżnicowanie gminne — gdzie jedne gminy zbierały trzy frakcje, inne cztery — utrudniało odzysk materiałów i porównywanie wyników między samorządami.
Schemat podziału odpadów komunalnych. Źródło: Wikimedia Commons, licencja CC.
Pięć frakcji — co trafia do którego pojemnika
Papier — pojemnik niebieski
Do niebieskiego pojemnika trafiają: gazety, czasopisma, książki (bez twardej oprawy), zeszyty, katalogi, torby papierowe, tektura falista i inne opakowania papierowe oraz kartony po żywności (np. kartony po mleku i sokach — po opróżnieniu i sprasowaniu).
Nie wrzucamy: kartonów zabrudzonych tłuszczem (np. pudełek po pizzy z resztkami jedzenia), papierowych ręczników i serwetek, chusteczek higienicznych, papierowych kubków z wewnętrzną powłoką plastikową (np. jednorazowych kubków do kawy na wynos) ani paragonów termicznych — zawierają one bisfenol A (BPA) i zanieczyszczają makulaturę.
Szkło — pojemnik zielony lub biały
Szklane butelki, słoiki, opakowania szklane po kosmetykach i chemii domowej. W gminach prowadzących zbiórkę dwufrakcyjną szkło bezbarwne (butelki po wodzie, słoiki) trafia do białego pojemnika, a szkło kolorowe — do zielonego. Tam, gdzie prowadzona jest zbiórka jednofrakcyjna, wszystko trafia do jednego pojemnika (zazwyczaj zielonego).
Nie wrzucamy: ceramiki i porcelany (różnią się składem i temperaturą topnienia od szkła opakowaniowego), szkła hartowanego (np. szyb samochodowych, szkła żaroodpornego Pyrex), kryształów, żarówek (te oddajemy do punktów selektywnej zbiórki odpadów komunalnych, PSZOK) ani luster.
Metale i tworzywa sztuczne — pojemnik żółty
Żółty pojemnik to frakcja łączona: puszki aluminiowe i stalowe, zakrętki metalowe, folie aluminiowe, plastikowe butelki PET i HDPE, pojemniki po jogurtach i margarynie, opakowania plastikowe po chemii domowej (po opróżnieniu i opłukaniu), reklamówki, folia stretch.
Opakowania wielomateriałowe (np. kartony Tetra Pak) również trafiają do żółtego pojemnika — po opróżnieniu i sprasowaniu. Nie wrzucamy: styropianu w dużych formach budowlanych (choć opakowania styropianowe po elektronice mogą być akceptowane w części gmin), zabawek i sprzętów z twardego plastiku, rur PVC ani opakowań z resztkami farb lub lakierów.
Bioodpady — pojemnik brązowy
Obierki z warzyw i owoców, resztki jedzenia (warzywa gotowane, owoce), fusy z kawy i herbaty (razem z filtrami papierowymi), skorupki jaj, zwiędłe kwiaty cięte, skoszona trawa i liście. Bioodpady trafiają do biogazowni lub kompostowni i są przetwarzane na kompost lub biogaz.
Przepisy co do mięsa, ryb i kości różnią się między gminami — część gmin dopuszcza je do brązowego pojemnika, inne zabraniają ze względu na problemy z odorami i gryzoniami. Aktualne zasady powinny być opisane w regulaminie utrzymania czystości konkretnej gminy, dostępnym na stronie urzędu.
Podstawa prawna: Dz.U. 2021 poz. 906
Odpady zmieszane — pojemnik szary lub czarny
Do pojemnika na odpady zmieszane trafia to, czego nie można przyporządkować do żadnej z pozostałych czterech frakcji: zanieczyszczone opakowania niemożliwe do wyczyszczenia, wielomateriałowe opakowania nieopakowaniowe, słomki plastikowe przyklejone do kartonów. Celem systemu selektywnej zbiórki jest minimalizowanie udziału odpadów zmieszanych w ogólnej ilości wytwarzanych odpadów.
Do pojemnika na odpady zmieszane nie wrzucamy materiałów niebezpiecznych: leków (te oddajemy do aptek lub PSZOK), baterii i akumulatorów (pojemniki w sklepach lub PSZOK), sprzętu elektrycznego i elektronicznego ani odpadów budowlanych i rozbiórkowych.
Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK)
Każda gmina ma obowiązek zapewnienia mieszkańcom dostępu do Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych. Do PSZOK można bezpłatnie dostarczyć m.in.: odpady niebezpieczne (farby, lakiery, środki chemiczne), elektrośmieci, opony, meble i odpady wielkogabarytowe, gruz i odpady budowlane w ograniczonych ilościach, przeterminowane leki oraz tekstylia.
Adresy PSZOK są publikowane na stronach urzędów gmin i miast. Większość jest czynna w wybrane dni tygodnia — szczegółowe godziny dostępne lokalnie.
Dlaczego prawidłowa segregacja ma znaczenie
Zanieczyszczona frakcja — np. szklany słoik w żółtym pojemniku lub tłusty papier w niebieskim — może wykluczyć z recyklingu cały załadunek pojazdu odbierającego odpady. Instalacje sortownicze mają ograniczone możliwości oczyszczania surowców, a zbyt wysoki poziom zanieczyszczeń kieruje odpad do spalenia lub na składowisko zamiast do recyklingu.
Polska jest zobowiązana osiągnąć poziom recyklingu odpadów komunalnych na poziomie 55% do 2025 r. i 60% do 2030 r., zgodnie z dyrektywą ramową UE w sprawie odpadów (2008/98/WE z późniejszymi zmianami). Dane GUS wskazują, że rzeczywisty poziom recyklingu w Polsce przez kilka ostatnich lat utrzymywał się wyraźnie poniżej tych celów, co wskazuje na duże znaczenie poprawy jakości segregacji na etapie gospodarstwa domowego.
Źródła: Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2023 poz. 1469), GUS — Ochrona środowiska, Dyrektywa 2008/98/WE