Bioodpady — resztki jedzenia i odpady zielone — stanowią znaczną część odpadów komunalnych wytwarzanych przez polskie gospodarstwa domowe. Przetworzenie ich we własnym zakresie, zamiast wrzucania do pojemnika na bioodpady, zmniejsza masę transportowanych i przetwarzanych odpadów. Otrzymany kompost nadaje się jako dodatek do gleby ogrodowej lub doniczkowej.
Kompostownik ogrodowy z dojrzewającym kompostem. Źródło: Wikimedia Commons, licencja CC.
Kompostownik ogrodowy
Kompostownik ogrodowy to najpopularniejsza metoda przetwarzania bioodpadów dla właścicieli domów z działkami i ogrodami. Wymaga minimalnego nakładu pracy i jest dostosowany do klimatu umiarkowanego.
Jak zbudować lub wybrać kompostownik
Kompostownik można wykonać samodzielnie z desek, palet lub ażurowych paneli, albo zakupić gotowy pojemnik plastikowy. Minimalna pojemność użyteczna to około 300–500 litrów, aby masa kompostowa utrzymywała odpowiednią temperaturę. Kompostownik ustawia się w zacienionym lub półcieniowym miejscu, bezpośrednio na ziemi — kontakt z podłożem umożliwia dostęp dżdżownicom i mikroorganizmom.
Co można kompostować
Kompostowanie polega na warstwieniu materiałów bogatych w węgiel (tzw. brązy) i bogatych w azot (tzw. zielenie):
- Brązy (węgiel): suszone liście, słoma, trociny z nieimpregnowanego drewna, rozdrobnione gałęzie, karton falisty pocięty na małe kawałki, papier gazetowy.
- Zielenie (azot): obierki warzyw i owoców, fusy kawowe z papierowym filtrem, resztki herbaty, skoszona trawa, zwiędłe kwiaty cięte, łupiny jaj (wolno się rozkładają, ale poprawiają strukturę).
Zalecany stosunek brązów do zieleni to około 3:1 objętościowo. Zbyt duży udział zieleni (np. tylko skoszona trawa) powoduje gnicie i nieprzyjemny zapach zamiast kompostowania.
Czego nie wrzucać do kompostownika ogrodowego
Do kompostownika ogrodowego nie wrzucamy: mięsa, ryb i kości (przyciągają gryzonie i owady, wytwarzają nieprzyjemne zapachy), nabiału i tłuszczów, roślin chorych lub zainfekowanych przez szkodniki, chwastów z dojrzałymi nasionami (temperatura zwykłego kompostownika może być niewystarczająca do zniszczenia nasion) ani odchodów zwierząt domowych.
Wermikompostowanie — metoda dla mieszkańców bloków
Wermikompostowanie polega na przetwarzaniu bioodpadów przez dżdżownice, najczęściej gatunek Eisenia fetida (dżdżownica tygrysia lub czerwona). Wermikompostownik to zamknięty pojemnik, który można trzymać w mieszkaniu — pod zlewem, w szafce lub na balkonie (z dala od mrozu).
Pojemnik do wermikompostowania składa się zazwyczaj z kilku poziomów — dżdżownice migrują ku górze do świeżego materiału, a w dolnych poziomach zbiera się gotowy wermikompost (odchody dżdżownic) oraz ciekły nawóz (wermiherbata), który po rozcieńczeniu 1:10 z wodą nadaje się do podlewania roślin doniczkowych.
Podstawa prawna: Art. 6k ust. 4a Ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
Bokashi — fermentacja beztlenowa
Metoda bokashi pochodzi z Japonii i polega na fermentacji bioodpadów przy użyciu mikroorganizmów efektywnych (EM) nasączonych na otrębach. W odróżnieniu od kompostowania tlenowego, bokashi przetwarza również mięso, ryby i nabiał. Proces odbywa się w hermetycznie zamkniętym pojemniku i trwa 2–4 tygodnie.
Produkt fermentacji bokashi wymaga zakopania w ziemi lub zmieszania z kompostownikiem ogrodowym, aby dokończyć rozkład — nie jest to gotowy kompost w formie, w jakiej można go bezpośrednio stosować do doniczek bez dalszego dojrzewania.
Dojrzewanie i stosowanie kompostu
Dojrzały kompost ma ciemnobrązową barwę, ziemisty zapach i jednorodną, sypką strukturę. Czas dojrzewania przy kompostowaniu ogrodowym w polskim klimacie wynosi od 6 do 12 miesięcy, w zależności od składu materiału, częstości przerzucania i warunków atmosferycznych.
Kompost stosuje się jako ściółkę pod drzewa i krzewy, dodatek do ziemi ogrodowej (warstwa 2–5 cm, następnie wymieszana z wierzchnią warstwą gruntu), składnik ziemi do doniczek (max 20–30% objętości, ponieważ kompost zatrzymuje wodę) lub nawóz rzędowy na grządkach warzywnych.
Przepisy dotyczące kompostowania w Polsce
Kompostowanie bioodpadów we własnym ogrodzie jest w Polsce dozwolone i nie wymaga żadnych zezwoleń. Regulamin utrzymania czystości i porządku konkretnej gminy może określać, czy bioodpady kompostowane we własnym zakresie należy zgłaszać do deklaracji śmieciowej, oraz czy gmina przyznaje z tego tytułu ulgę w opłacie.
Kompostowniki przydomowe nie podlegają przepisom dotyczącym instalacji przetwarzania odpadów — te obejmują jedynie obiekty o charakterze przemysłowym.
Źródła: Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, Ministerstwo Klimatu — gospodarka odpadami